Śladami pierwszych zdań. Wyjątkowy szlak polskiego piśmiennictwa we Wrocławiu

Julia Bakalarz • 2026-06-22 Śladami pierwszych zdań. Wyjątkowy szlak polskiego piśmiennictwa we Wrocławiu

Wrocław po raz kolejny staje się centralnym punktem na mapie polskiej kultury i historii języka. W ramach III edycji festiwalu Mostem oraz trwającego Roku Ossolineum organizatorzy zapraszają na wyjątkową wystawę „Pierwsze zdania”.

W skrócie

Wystawa „Pierwsze zdania” odbywa się w pięciu lokalizacjach we Wrocławiu.
Zwiedzający zobaczą oryginalne zabytki polskiego piśmiennictwa.
Wstęp na wszystkie ekspozycje jest bezpłatny.
Program obejmuje także wykłady, warsztaty i spacery z przewodnikiem.
Jednym z najcenniejszych eksponatów jest Księga henrykowska.

To niepowtarzalna okazja, by w pięciu położonych niedaleko siebie miejscach zobaczyć autentyczne zabytki narodowego piśmiennictwa, które na co dzień bardzo rzadko opuszczają archiwa. Wszystkie ekspozycje można zwiedzać bezpłatnie.

Wystawę można poznawać samodzielnie lub uczestniczyć w wykładach, warsztatach oraz spacerach z przewodnikiem. Na część wydarzeń obowiązują wcześniejsze zapisy.

Pięć stacji szlaku „Pierwsze zdania”

I. Język jako manifest: „Źwierzyniec” Mikołaja Reja

Miejsce: Muzeum Pana Tadeusza, Rynek 6.
Zwiedzanie: 24–28 czerwca, godz. 10:00–17:00, w czwartek do godz. 19:00.

W muzeum prezentowany będzie wyjątkowy egzemplarz „Zwierzyńca” Mikołaja Reja z 1562 roku. To właśnie w tym dziele znalazły się słynne słowa: „A niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają”.

26 czerwca o godz. 12:00 odbędzie się wykład i pokaz „Rej z bliska: pokaz i opowieść o Zwierzyńcu”, który poprowadzi dr Agnieszka Franczyk-Cegła z Biblioteki Narodowej Ossolineum.

II. Wiara i prawo: XV-wieczne modlitwy oraz Statut Łaskiego

Miejsce: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, ul. Szewska 37.
Zwiedzanie: 24–28 czerwca, godz. 9:30–17:00.

Ekspozycja zestawia rękopiśmienne modlitwy z XV wieku oraz Statut Łaskiego z 1506 roku. W dokumencie znajduje się również polski tekst pieśni „Bogurodzica”.

27 czerwca o godz. 10:00 i 12:00 zaplanowano wykład poświęcony najstarszym przykładom polszczyzny w zbiorach Ossolineum.

III. Księga henrykowska – pierwsze zdanie po polsku

Miejsce: Muzeum Archidiecezjalne we Wrocławiu, pl. Katedralny 16.
Zwiedzanie: 25–27 czerwca, godz. 10:00–16:00.

To najważniejszy punkt całego szlaku. Księga henrykowska jest XIII-wieczną kroniką, w której zapisano pierwsze znane historykom zdanie w języku polskim. W 2015 roku dokument został wpisany na Międzynarodową Listę „Pamięć Świata” UNESCO.

Przez kilka dni zwiedzający będą mogli zobaczyć ten bezcenny zabytek w oryginale.

IV. Reformacja: Mszał z Laskowic

Miejsce: Archiwum Archidiecezjalne we Wrocławiu, pl. Katedralny 5a.
Zwiedzanie: 24–27 czerwca, godz. 10:00–15:00.

Po raz pierwszy szerokiej publiczności zostanie zaprezentowany protestancki Mszał z Laskowic Oławskich. Księga zawiera modlitwy, pieśni i czytania zapisane po polsku, niemiecku i łacinie.

24 czerwca o godz. 12:00 odbędzie się wykład ks. Stanisława Wróblewskiego poświęcony historii tego zabytku.

V. Przełom: Statuty Elyana

Miejsce: Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, ul. Fryderyka Joliot-Curie 12.

Zwiedzanie zaplanowano 25 czerwca w godz. 12:00–17:00, 26 czerwca o godz. 12:00 i 15:00 oraz 27 czerwca w godz. 10:00–13:00.

Ekspozycja nawiązuje do 550. rocznicy wydania Statutów synodalnych biskupów wrocławskich przez Kaspra Elyana. W tym starodruku z 1475 roku po raz pierwszy utrwalono polskie słowa w druku.

Spacery z przewodnikiem

Osoby zainteresowane zwiedzaniem całego szlaku mogą skorzystać z bezpłatnych spacerów kuratorskich.

25 czerwca: godz. 10:00 i 11:00 – start w Muzeum Pana Tadeusza, godz. 13:00 – start w Muzeum Archidiecezjalnym.
26 czerwca: godz. 10:00 i 11:00 – start w Muzeum Pana Tadeusza, godz. 13:00 – start w Muzeum Archidiecezjalnym.
27 czerwca: godz. 10:00 – start w Bibliotece Uniwersyteckiej, godz. 13:00 – start w Muzeum Pana Tadeusza.

Wystawa „Pierwsze zdania” to nie tylko okazja do zobaczenia unikatowych zabytków, ale także możliwość prześledzenia historii języka polskiego od średniowiecza po czasy nowożytne.