Wyjątkowa rola mostów w „mieście stu mostów”

Obecność dużej liczby mostów we Wrocławiu związana jest z nadodrzańskim charakterem miasta. Płynąca przez miasto Odra była czynnikiem, który w przeszłości sprzyjał rozwojowi miasta. Możliwość skorzystania z rzeki wykorzystywana była przez społeczności od dawna, m.in. do spławiania towarów czy zasilania maszyn. Obecnie rzeki są też ważnym elementem tworzącym ofertę turystyczną miasta.

Obecność dużej liczby mostów w naszym mieście związana jest z charakterystyką geograficzną miasta i obecnością nie tylko drugiej największej rzeki w Polsce, ale też jej ważnych dopływów.

– Wrocław nazywany jest „miastem stu mostów”, ponieważ od początków swojej historii leży na rozgałęzionym systemie Odry, jej kanałów i dopływów (m.in. Oława, Ślęza, Widawa), co wymusiło wznoszenie licznych przepraw – zauważa Mateusz Magda, historyk z Muzeum Miejskiego Wrocławia. – Ta rzeka od zawsze kształtowała topografię miasta. Uformowała istniejące po dziś dzień wyspy (takie jak m.in. Piasek, Słodowa, Tamka, dawniej również Ostrów Tumski), tworząc jednocześnie potrzebę zaistnienia gęstej sieci mostów o różnorakich funkcjach. Bogata historia tych przepraw – od drewnianych mostów, służących kupcom, pielgrzymom i żołnierzom, po monumentalne konstrukcje XIX, XX oraz XXI wieku – sprawia, że są one jednym z najbardziej charakterystycznych elementów Wrocławia – tłumaczy.

Z tych względów rozwój Wrocławia jest nierozerwalnie związany z koniecznością dostosowania się do warunków podyktowanych przepływem rzeki. Budowa mostów w dawnym Wrocławiu była więc koniecznością, bez której miasto nie miałoby szans się rozwijać.

– Uprawnione jest stwierdzenie, że wrocławskie mosty stanowiły ważny element rozwoju miasta. Czy to jako przeprawy przez przepływające przez miasto rzeki, z Odrą na czele, czy też jako miejsca (mostki, kładki) dogodne do przekraczania miejskich fos. Stosunkowo dobrze skomunikowane były ze średniowieczną Starówką Wrocławia i jej przedmieściami, chcąc jednak wskazać obszar cierpiący ze względu na brak dogodnego połączenia z „sercem” miasta, to wskazałbym okolice współczesnego Placu Grunwaldzkiego. Wzniesienie w latach 1908-1910 Mostu Grunwaldzkiego (wówczas pod nazwą Kaiserbrücke) znacznie poprawiło możliwości komunikacyjne tej części Wrocławia – przypomina Mateusz Magda.

Choć główną funkcją mostów do dziś pozostaje możliwość przeprawienia się z jednej na drugą stronę rzeki, na przestrzeni wieków funkcje towarzyszące mostom i ich postrzeganiu zmieniały się.

– W okresie średniowiecza mosty pełniły przede wszystkim funkcję komunikacyjną, a także militarną. Jednocześnie, jako punkty graniczne miast, pełniły rolę punktów poboru opłat i miejsca handlu. Stanowiły również elementy miejskich systemów fortyfikacyjnych. W epoce nowożytnej przeprawy stawały się coraz bardziej wyspecjalizowane. Główny nacisk kładziono na trwałość konstrukcji oraz przepustowość. Role militarne zaś stopniowo malały, tym bardziej, że coraz mniejszym problemem było wznoszenie przez wojskowych saperów mostów tymczasowych, pontonowych. W epoce współczesnej mosty oprócz funkcji drogi transportowej spełniają także zadania estetyczne, symboliczne i urbanistyczne. Często, również na obszarze Wrocławia, stają się wręcz ikonami miast, chętnie wykorzystywanymi w materiałach promocyjnych i różnego rodzaju gadżetach – wyjaśnia nasz rozmówca.

Symboliczną wrocławską przeprawą, bohaterem licznych materiałów promocyjnych i stałym bywalcem stojaków z pocztówkami i pamiątkami z Wrocławia, jest oczywiście Most Grunwaldzki. Jednak mniejsze obiekty również są chętnie odwiedzane przez turystów i mieszkańców. Wrocławskie mosty chętnie wybierają m.in. pary, które poszukują klimatycznej scenerii na sesje zdjęciowe.

– Z punktu widzenia Wrocławian oraz odwiedzających miasto turystów najciekawsze są mosty kryjące w sobie pewną zagadkowość, tajemniczość. Klimatyczny Most Tumski, łączący Ostrów Tumski z Wyspą Piasek, popularny był przez lata jako dość „nieszczęśliwa” lokalizacja do umieszczania kłódek przez zakochane pary. Jako cenne architektonicznie przeprawy obok Mostu Grunwaldzkiego osobiście wskazałbym zabytkowe Mosty Młyńskie oraz Most Zwierzyniecki – wylicza Mateusz Magda, zapytany o najciekawsze i najpiękniejsze wrocławskie mosty.

Z mostami nierozerwalnie wiąże się też historia najnowsza Wrocławia. Miasto po II wojnie światowej, gdy ponownie zostało przyłączone do Polski, wymagało odbudowy z wojennych zniszczeń. Realizacja wielu działań byłaby niemożliwa bez przywrócenia funkcji transportowych mostom, dlatego odbudowa mostów była priorytetem dla biorących udział w odbudowie Wrocławia. Chęć przywrócenia funkcjonalności mostom w zrujnowanym mieście miała też ważny charakter symboliczny.

– Powojenna odbudowa i renowacja wrocławskich mostów była traktowana nie tylko jako konieczna po znacznych zniszczeniach wojennych rekonstrukcja infrastruktury. Widziano ją wówczas również jako symboliczny akt przywracania ciągłości dziejów miastu, które miało stać się jednym z centrów polskiej obecności na tzw. „Ziemiach Odzyskanych” – przekonuje historyk z Muzeum Miejskiego Wrocławia. – Władze, przygotowując Wystawę Ziem Odzyskanych w 1948 roku, podkreślały właśnie takie znaczenie mostów – jako dowodu „powrotu” Wrocławia do polskiej przestrzeni kulturowej i zdolności organizacyjnych nowego państwa. W realiach ustroju socjalistycznego odbudowane przeprawy stawały się więc zarówno narzędziem modernizacji gospodarczej, jak i elementem budowania nowej tożsamości społecznej mieszkańców – przypomina historyk.

Mosty do dziś są ważnym elementem miasta i stanowią o jego rozwoju. Tylko w ostatnich latach oddano kilka ważnych z punktu widzenia rozwoju poszczególnych fragmentów Wrocławia przepraw. Przykładem mostu łączącego znajdujące się w linii prostej bardzo blisko, ale do tej pory komunikacyjnie bardzo oddalone dzielnice, jest zespół mostów w ciągu Alei Wielkiej Wyspy. Oddanie tej trasy sprawiło, że chcąc przedostać się z Tarnogaju na Biskupin, możemy zrobić to bez konieczności nadkładania kilometrów. Innym ważnym z komunikacyjnego punktu widzenia są choćby nowe mosty Chrobrego, które umożliwiają doprowadzenie nowej, ważnej funkcji, jaką jest linia tramwajowa na dynamicznie rozwijające się Swojczyce.

– Współczesne inwestycje mostowe we Wrocławiu zachowują ciągłość z miejską tradycją, ponieważ nadal wynikają z konieczności integrowania rozdzielonych ramionami Odry części miasta i rozwijania jego układu komunikacyjnego. Jednocześnie, poprzez nowoczesną formę i funkcjonalność, wpisują się w długą historię wrocławskich przepraw jako symboli rozwoju i otwartości miasta – podsumowuje temat Mateusz Magda z Muzeum Miejskiego Wrocławia.

MATERIAŁ POWSTAŁ W RAMACH WSPÓŁPRACY Z CENTRUM HISTORII ZAJEZDNIA Z OKAZJI ROKU POJEDNIANIA 2025